Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu đánh giá cao thành tựu nổi bật về thương mại và thu hút đầu tư 10 tháng năm 2026, với kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu tiên vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD, vốn FDI đăng ký đạt hơn 50 tỷ USD, là mức cao nhất kể từ năm 2021. Nhấn mạnh thời cơ trong bối cảnh thương mại thế giới đang tái cấu trúc và thanh lọc mạnh mẽ, các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe, đại biểu Quốc hội đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng hệ sinh thái liên kết doanh nghiệp bền vững.
Theo các đại biểu Quốc hội, khi kết nối hiệu quả, nâng cao cơ hội tiếp thu tiến bộ khoa học-công nghệ, kỹ thuật để nhanh chóng đảm nhiệm những công đoạn cốt lõi, lợi ích tăng thêm từ tăng trưởng thương mại và đầu tư sẽ chuyển hóa sâu vào nền kinh tế, phát huy sức mạnh cạnh tranh và vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị và cung ứng toàn cầu.
Dù ghi nhận tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu là rất ấn tượng, song nhiều đại biểu vẫn chỉ rõ sự mất cân đối khi xuất khẩu tăng 24,5% nhưng nhập khẩu tăng tới 36,7%, thâm hụt thương mại 19,42 tỷ USD; khu vực FDI xuất siêu trong khi khu vực nội địa nhập siêu. Doanh nghiệp trong nước vẫn chủ yếu tham gia ở những khâu đơn giản trong chuỗi cung ứng, còn công nghệ lõi và phần giá trị lớn nhất lại nằm ở bên ngoài.
Đại biểu Quốc hội dẫn chứng: Cà-phê thô xuất khẩu có giá khoảng 5.600 USD/tấn trong khi cà-phê chế biến đạt 9.700 USD/tấn; năm 2025 cả nước xuất khẩu 9 tỷ USD cà-phê nhưng tỷ lệ đã qua chế biến chỉ chiếm tầm 15%. Khoảng cách về giá trị thương mại này cho thấy chúng ta đang lãng phí dư địa để nâng cao giá trị gia tăng, giữ lại nhiều hơn lợi ích cho nền kinh tế trong nước. Như vậy vấn đề cần giải quyết ở đây là gì?
Các đại biểu nhận diện điểm nghẽn hiện nay không hoàn toàn nằm ở năng lực nội tại của doanh nghiệp mà còn ở sự thiếu đồng bộ của hệ sinh thái hỗ trợ. Doanh nghiệp dày công tạo ra sản phẩm tốt, có triển vọng mở rộng nhưng lại thiếu công cụ pháp lý và nguồn lực để nhân rộng sản xuất hàng loạt, dẫn đến việc sản phẩm bị đình trệ, bị sao chép hoặc phải bán lại cho đối tác ngoại.
Theo đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai), năm 2025 tỉnh Gia Lai xuất khẩu cà-phê đạt khoảng 1,5 tỷ USD. Vùng nguyên liệu đã sẵn, thị trường đã mở, cái doanh nghiệp thiếu là vốn mua máy móc, chi phí chứng nhận, truy xuất nguồn gốc theo yêu cầu chống phá rừng của thị trường châu Âu… Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn thành phố Huế) cho biết: Đến ngày 31/12/2025, Huế có 6.947 doanh nghiệp hoạt động, phần lớn là doanh nghiệp siêu nhỏ. Những cơ sở làm nón, gốm, kim hoàn, đúc đồng khó mở rộng và đáp ứng yêu cầu môi trường trong khu dân cư, nhưng chi phí vào khu công nghiệp như Phú Bài, Phong Điền có thể vượt khả năng tài chính. Các đại biểu cũng chỉ rõ sự lệch nhịp trong nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các chuỗi giá trị, còn thiên về giải quyết sự vụ trước mắt mà thiếu vắng các chính sách đồng hành…
Xây dựng vị trí doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu
Xây dựng vị trí doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu
06/11/2026 20:37
Các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, về đột phá phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia đã nêu rõ yêu cầu về tăng cường liên kết và thúc đẩy chuyển giao công nghệ. Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035; Đề án thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam tham gia trực tiếp các mạng phân phối nước ngoài đến năm 2030. Tại kỳ họp này, Quốc hội dự kiến thông qua một số dự án luật với nhiều quy định mới về hỗ trợ phát triển cung ứng, tham gia chuỗi giá trị.
Bước quan trọng tiếp theo là cần sớm cụ thể hóa, kết nối đồng bộ các chính sách với nhu cầu thực tiễn, khắc phục tình trạng manh mún, phân tán để tổ chức thực hiện thống nhất và hiệu quả. Chủ trương phải chuyển thành kết quả đo đếm được, việc hỗ trợ cần trúng vào khâu còn yếu và thiếu; số doanh nghiệp Việt Nam trở thành nhà cung ứng và tham gia chuỗi giá trị tăng lên; năng lực khoa học-công nghệ, sáng tạo phải được cải thiện và giá trị gia tăng phải được giữ lại nhiều hơn ở trong nước. Đại biểu Phạm Hùng Thắng (Đoàn Ninh Bình) đề nghị, mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng doanh nghiệp FDI cần được chuyển hóa với bước đi cụ thể ngay từ bây giờ.
Thảo luận về việc sửa đổi Luật Đầu tư, đại biểu Quốc hội lưu ý, việc thu hút các tập đoàn lớn, các dự án công nghệ cao không nên chạy theo số lượng, quy mô vốn mà cần đánh giá chất lượng liên kết và sức lan tỏa đối với doanh nghiệp nội trong việc tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất, giá trị gia tăng và cung ứng toàn cầu; xác định rõ khả năng chuyển giao công nghệ, tỷ lệ nội địa hóa và đóng góp vào phát triển của các ngành công nghiệp chiến lược. Cần quy định các tiêu chí đầu ra đo lường và kiểm chứng được, chẳng hạn như việc hình thành các trung tâm nghiên cứu, chuyển giao công nghệ... Nhà đầu tư thực hiện cam kết ở mức độ nào thì được hưởng chính sách ưu đãi tương ứng, Nhà nước phải có cơ chế giám sát, hậu kiểm và thu hồi ưu đãi với những trường hợp không thực hiện đúng cam kết.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp cả nước, giữ vai trò quan trọng trong phát triển sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm và nâng cao tốc độ cũng như chất lượng tăng trưởng. Vì vậy, thúc đẩy nhóm này tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh đang là yêu cầu có ý nghĩa quan trọng. Trong đó, chuyển đổi xanh giúp thay đổi kỹ thuật, công nghệ, nguyên liệu, xử lý chất thải, bảo vệ môi trường; chuyển đổi số giúp nâng cao năng lực quản trị và kết nối thị trường; liên kết chuỗi làm tăng quy mô thị trường, giảm chi phí đầu tư và nâng cao khả năng chống chịu.
Tuy nhiên, nhìn vào thực tiễn phát triển các sản phẩm OCOP hiện nay, có thể thấy rõ sự thiếu vắng mối liên kết này. Đến tháng 12/2025 cả nước có 18.234 sản phẩm OCOP đạt 3 sao, nhưng mới có 48,3% xây dựng được vùng nguyên liệu ổn định theo hướng liên kết chuỗi. Một địa phương có thể có cả chục sản phẩm miến dong đạt tiêu chuẩn OCOP nhưng không tạo được thành một thương hiệu, sản xuất quy mô lớn theo tiêu chuẩn chung để cung ứng ổn định cho các hệ thống phân phối lớn.
Từ thực tế đó, đại biểu Trần Thị Hiền (Đoàn Ninh Bình) và nhiều đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung vào dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cùng ngành hàng tăng cường liên kết, cùng xây dựng, quản lý và phát triển thương hiệu chung gắn với nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý. Theo các đại biểu, việc luật hóa còn tạo cơ sở pháp lý phát huy vai trò chủ trì của cơ quan hữu quan, sự phối hợp hiệu quả của các tổ chức xúc tiến thương mại, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI trong hỗ trợ doanh nghiệp nội xây dựng các thương hiệu uy tín, phát triển sản phẩm chất lượng cao chinh phục thị trường quốc tế.
Chính sách
Hệ sinh thái
